Na de verkiezingen steeg de PVV geleidelijk naar ongeveer 50 zetels. Na februari daalde de PVV geleidelijk naar een niveau van rond de 40 zetels. De laatste paar maanden schommelde de score rond de 38, maar dit weekend is de PVV voor het eerst onder de 37 zetels terecht tekomen van de verkiezingen van vorig jaar. Met 35 zetels is de partij 10 zetels groter dan de volgende partij. Maar terwijl tot vorige week steeds meer dan 80% van de kiezers van de PVV aangaven weer PVV te stemmen is dat percentage nu 73%.

Alleen de andere regeringspartijen doen het slechter bij hun eigen kiezers (BBB en VVD ongeveer 60% en NSC 17%). Bij alle oppositiepartijen zien we percentages die tussen de 95% en 75% zitten.

Dat leidt tot deze zetelverdeling met als grootste stijger CDA (+10) en grootste daler NSC (-17). De regeringspartijen verliezen nu samen 24 zetels en staan nu op 64 :

Regering

Nog slechts 27% heeft een positief oordeel over de regering en 54% een negatieve.

Op de volgende wijze is goed te zien in welke mate het oordeel over de regering de scores van de vier regeringspartijen beïnvloedt

Hier onder wordt het percentage gemeld dat een negatief oordeel heeft over de regering.

Tabel: aandeel van de kiezers met een negatief oordeel over de regering

Deze grafiek laat zien in welke mate men hoopt of denkt dat het kabinet binnen zes maanden valt.

Bij de vertrouwensvraag van de ministers is het duidelijk hoezeer het vertrouwen in Minister Faber is gedaald.

Tabel: Mate van vertrouwen in Minister Faber

Deal over onderwijsbegroting

Er zijn een aantal stellingen aan de ondervraagden voorgelegd over de deal die door de coalitiepartners is gesloten.

Dit zijn de resultaten:

• Ik ben tevreden met de uitkomst van deze onderhandelingen (25%)
• De aanvankelijke voorstellen van de regering hadden ongewijzigd doorgezet moeten worden (25%)
• De compensaties voor de lagere bezuinigingen op onderwijs hadden bij andere ministeries gevonden moeten worden dan men nu heeft gedaan (46%)

Het meest tevreden met de uitkomst zijn kiezers van CDA, ChristenUnie, SGP en JA21 (ongeveer 50%). Kiezers van de coalitie zijn voor 30 a 40% tevreden. D66-kiezers voor 15% en de overige oppositiepartijen tussen 5% en 10%.

Kiezers van de PVV vonden het meest dat de voorstellen ongewijzigd hadden moeten blijven.

Waarschuwingen van Mark Rutte

Over de waarschuwingen van Mark Rutte om voorbereid te zijn op een oorlog zijn ook een aantal stellingen voorgelegd. Dit zijn de uitkomsten.

• Het is goed dat Mark Rutte dit zo duidelijk agendeert (55%)
• De gevaren worden door hem sterk overdreven (32%)
• Door deze aanpak neemt de kans op oorlog alleen maar toe (35%)
• Het extra geld dat nodig is moet gevonden worden in lagere uitkeringen en lagere zorgkosten (20%)
• De pensioenfondsen moeten meer geld investeren in Nederlandse bedrijven die wapens maken (40%)
• Nederland moet manschappen beschikbaar stellen om in Oekraïne mee te vechten  (12%)
• Deze aanpak zal tot een verdere destabilisatie in Europa leiden (34%)

Het verschil in reactie tussen kiezers op deze stellingen naar huidige politieke partijkeuze wordt het best getypeerd door de uitslag bij de eerste vraag “Het is goed dat Mark Rutte dit zo duidelijk agendeert”. De onderstaande grafiek laat de resultaten zien.

Net zoals bij de vorige peilingen sinds de zomer laat ook de zetelpeiling van deze week weinig verschuivingen zien.

Vergeleken met de verkiezingen, die bijna 1 jaar geleden waren zien we maar drie grote verschuivingen:

• NSC daalt 16 zetels
• CDA stijgt 8 zetels
• VVD daalt 5 zetels.

De overige 13 zetels zorgden voor een stijging van 1 of 2 zetels bij 10 partijen.

Vertrouwen in regering en ministers

Het vertrouwen in de regering is 0.5 lager dan 2 maanden geleden, maar wel iets hoger dan 1 maand geleden, toen het kabinet nog aan het worstelen was met een nood- of spoedwet voor asiel. Die daling zien we ook bij de kiezers van de regeringspartijen. De daling is het grootst bij de kiezers van NSC en CDA uit 2023.

Dit is het vertrouwen in de ministers op dit moment.

Maar interessanter is om deze cijfers te bekijken afgezet naar de stemkeuze bij TK2023.

Van 5 ministers, waarvan we ook 2 maanden geleden het vertrouwen hebben gemeten, kunnen we laten zien hoe dat vertrouwen is veranderd  in die 2 maanden naar de stemkeuze bij TK2023.

Het vertrouwen in de premier is per saldo gedaald, maar niet bij de kiezers van PVV en BBB, en amper bij de kiezers van VVD, NSC en CDA. Wel fors bij de kiezers van SP, D66 en GroenLinks-PvdA.

Het vertrouwen in Mona Keijzer is over de hele linie gedaald. Nog het meest bij de kiezers van BBB.

Bij Sophie Hermans zien we dat het vertrouwen bij de kiezers licht is gedaald. Maar dat is per saldo meer bij de kiezers van de regeringspartijen dan bij de linkse oppositie. Ook zij ziet een daling van 0.5 bij de kiezers van haar eigen partij.

De daling in het vertrouwen in Fleur Agema laat zien dat ze bij de PVV-kiezers nog hetzelfde scoort gaat ze duidelijk achteruit.

De verschuiving in het vertrouwen in Marjolein Faber is het sterkst. Over de hele linie zien we rode cijfers. Ook bij de PVV.  De grootste daling zien we bij de CDA-kiezers.

Vertrouwen in de fractievoorzitters

Het vertrouwen in de fractievoorzitters ziet er op dit moment zo uit.

Maar ook hierbij is de verdeling naar stemkeuze TK2023 het interessants

Voor een aantal fractievoorzitters met interessante veranderingen ziet u de verschillen met 2 maanden geleden.

Henri Bontebal doet het over de hele linie erg goed. Hij scoort van alle fractievoorzitters het hoogst. En we zien, behalve bij de kiezers van D66 en GroenLinks-PvdA een forse stijging t.o.v. 2 maanden geleden. Maar zelfs bij de kiezers van die twee partijen scoort hij hoger dan 5.5.

Het vertrouwen in Geert Wilders is duidelijk gedaald, behoudens kiezers van PVV en BBB. Terwijl Wilders twee maanden geleden rond een 6 scoorde bij de kiezers van VVD en NSC is dat nu 1 minder. Ook de daling bij de CDA-kiezers is van die omvang.

Het vertrouwen in Caroline van de Plas is iets gedaald. Onder PVV- en BBB-kiezers is dat vertrouwen wat gestegen, maar bij de andere partijen wat gedaald.

Het vertrouwen in Dilan Yeşilgöz is per saldo amper verschoven. Wel is het vertrouwen onder de VVD-kiezers duidelijk gestegen.

Deze cijfers laten zien dat er een verdere polarisatie plaats vindt onder de kiezers rondom het kabinet en met name de PVV- en BBB-bewindslieden. Kiezers van PVV en BBB blijven er wel vertrouwen in houden, maar bij de kiezers van de andere partijen zien we wel een -forse- daling.  Wel zien we ook bij de PVV- en BBB-kiezers een duidelijke daling in het vertrouwen in Minister Faber.

De positie van Henri Bontenbal is verder versterkt. Niet alleen boekt deze partij de grootste winst sinds de verkiezingen van 2023. Maar ook scoort hij het hoogst van alle fractievoorzitters en boekt hij bij kiezers van veel partijen duidelijke winst.

Terugkeer Omtzigt

Het vertrouwen in Pieter Omtzigt is inmiddels gedaald naar 3.9. De laagste score die voor hem ooit gemeten is.

Wat betreft zijn mogelijke terugkeer vindt 20% dat hij weer terug moet keren als fractievoorzitter en 38% vindt dat hij niet meer in de Kamer moet terugkeren. Bij de NSC kiezers van dit moment vindt de helft dat hij weer fractievoorzitter moet worden en 3% vindt dat hij beter niet in de kamer moet terugkeren. Bij de NSC-kiezers van de Tweede Kamerverkiezingen vindt 29% dat hij weer zijn rol als fractievoorzitter zou moeten opnemen en 18% dat het beter is als hij niet meer in de Tweede Kamer terugkeert.

De algemene beschouwingen hebben niet tot grote verschuivingen geleid bij onze peiling. In de afgelopen twee weken is NSC nog 2 zetels meer gedaald en staat nu op 5 zetels (-15). De PVV is weer naar de 40 zetels (+2). Het CDA is nu de vierde partij met 12 zetels (+1). De VVD staat nu op 19 zetels (-1) en de SP op 5 (-1). FVD stijgt naar 4 (+1).

De vier regeringspartijen samen staan nu op 71 zetels (-17).

Ongeveer 5 van de 15 zetels die NSC verliest zijn naar het CDA gegaan en nog eens 5 naar PVV. De overige zijn verdeeld over andere partijen en gegaan naar het antwoord “ik weet niet op welke partij ik nu zou stemmen”.

De asielproblematiek

Zowel binnen de politiek (coalitie en kamer) als bij de kiezers zien we grote verschillen in de beoordeling van de asiel- en migratieproblematiek. Bij de Algemene Beschouwingen ging het daarbij met name over de aanpak van het migratieprobleem met een Noodwet of niet. Via de volgende stellingen is een beeld te geven van wat de kiezers vinden. Daarbij zijn de antwoorden afgezet tegen de stemkeuze bij TK2023 (voor alle partijen met 5 zetels of meer).

Bij NSC zien we twee cijfers: Degenen die op 22 november 2023 NSC hebben gestemd (20  zetels) en de kiezers die nu NSC stemmen (5 zetels). Het is interessant om het verschil in antwoorden te bekijken.

Via de reacties op 5 stellingen, die gaan over het besluitvormingsproces dat zich nu in Den Haag afspeelt rondom de migratie, is een goed beeld te geven wat de kiezers van de coalitiepartijen vinden en die van de andere partijen (met 5 zetels of meer in de Tweede Kamer).

Een duidelijke meerderheid van de kiezers vindt wel dat er sprake is van een asielcrisis. Behoudens de kiezers van D66 en GroenLinks vinden de kiezers van de andere grotere partijen wel in (grote) meerderheid dat er een asielcrisis is. Ook degenen, die nu nog NSC stemmen.

Het patroon van beantwoording van de eerste stelling zien we ook terug bij deze tweede stelling, maar dan op een wat lager niveau. Kiezers van de coalitiepartijen bij de verkiezingen van november 2023 zien we in grote meerderheid achter de invoering van een noodwet staan. Bij NSC-kiezers zien we echter wel dat 48% van degenen die nu nog NSC stemmen dat vinden, en dat degenen die NSC nu niet meer stemmen dat voor meer dan 75% vinden

Het oordeel over Minister Faber laat een vergelijkbaar patroon zien, maar dan weer op een wat lager niveau. Bijna de helft van de kiezers vindt dat ze goed bezig is. Maar dat geldt dus vooral voor de kiezers van de coalitiepartijen.

Maar 30% van de Nederlanders vindt dat er geen nood- of spoedwet moet komen over migratie. Dat zijn vooral kiezers van PvdA-GroenLinks en D66.

Ten slotte de vraag of de kiezers vinden dat de PVV al dan niet moet vasthouden aan de noodwet en niet buigen voor de wens van de andere partijen om hier een spoedwet van te maken, ook als het leidt tot een kabinetcrisis. 75% van de kiezers van de PVV is het eens met deze stelling en 56% van de kiezers van de BBB. Bij de andere partijen zien we veel lagere percentages.

Eventuele nieuwe verkiezingen

28% van de Nederlanders denkt dat het kabinet nog dit jaar valt en 26% dat dit de eerste helft van 2025 zal gebeuren. Slechts 15% denkt dat het kabinet de rit zal uitzitten.

Mocht het kabinet vallen dan vindt 64% dat er dan nieuwe verkiezingen zouden moeten komen en 33% vindt dat er eerst geprobeerd moet worden een andere regeringscoalitie te vormen.

Het is vanzelfsprekend nu niet mogelijk om – mocht het kabinet vallen – een vorm van voorspelling te doen wat dan de uitslag van de volgende verkiezingen zal zijn. Er zal op basis van de wijze van de val van het kabinet en de campagne die daarna volgt nog veel kunnen verschuiven, zoals we bij de recente verkiezingen hebben kunnen zien, waar zelfs in de laatste week nog forse verschuivingen optrad.

Wel kunnen we een beeld geven van de kansen, die men op dit moment aan de verschillende partijen geeft op een stem. Men kon daarbij een partij van de eerste keuze, tweede keuze en derde keuze geven. (In het laatste geval zelfs meerdere partijen). Het overzicht dat we geven is uitgesplitst naar de stemkeuze bij TK2023. Gemiddeld worden er 2.3 partijen genoemd door de kiezers.

Het overzicht moet vooral gezien worden als een inzicht in de electorale concurrentie tussen de partijen. De cijfers in de kolom “Allen” kan gezien worden als theoretisch maximum. Bij de kleinere partijen is die waarde relatief gezien een stuk hoger dan bij de grotere partijen. Het wordt uitgebeeld via een zogenaamde “Heatmap”.

De kolommen betreffen het stemgedrag bij TK2023, de regels de keuze bij nieuwe verkiezingen. De waardes zijn percentages. Het eerste cijfer, 37%, geeft dus aan dat 37% van alle kiezers de PVV een kans geeft op een stem.

Nogmaals: de totaalkolom betreft de maximale waarde, die behaald kan worden, maar dat is wel een theoretisch cijfer. Want voor een fors deel van de kiezers is de gemelde partij van de tweede of derde keus. Zeker bij de kleinere partijen zie je fors hogere percentages dan die van de huidige peiling. Maar dat komt dus dat ze vooral als tweede of derde keus zijn genoemd.